Trong trận tranh huy chương đồng bóng đá nam ASIAD Aichi–Nagoya diễn ra ngày 3 tháng 10, đội Trung Quốc đánh bại Uzbekistan trên loạt luân lưu, sau 28 năm mới lại giành huy chương đồng bóng đá nam ASIAD. Trong loạt luân lưu, thủ môn Lý Hạo cản phá hai quả phạt đền.
Sau trận, trong cuộc phỏng vấn độc quyền với phóng viên Tân Hoa xã, anh tiết lộ bình nước mình đã chuẩn bị, dán sẵn giấy ghi chú, bị người ta ném đi, "nhưng không sao cả, dù sao họ cũng không sút vào được".
Về bí quyết cản phạt đền, Lý Hạo nói: "Đoán bừa thôi, chính là đoán, tôi nhìn theo cảm giác." Còn vì sao lần nào cũng đoán đúng, anh cười khì: "Không biết, trời cho."
Đọc thêm
Sau 28 năm lại có huy chương đồng bóng đá nam ASIAD, nhưng việc cấp bách của đội tuyển không phải là trẻ hóa
Cách nhau một ngày, bóng đá nam Trung Quốc trải qua cả bi lẫn hỉ.
Đội tuyển quốc gia thua Palestine 0-5 trên sân nhà, chịu một trong những thất bại đậm nhất lịch sử, xếp ngang vị trí thứ tư; đội bóng đá nam ASIAD thì thắng Uzbekistan trên loạt luân lưu, sau 28 năm lại bước lên bục ASIAD.
Đặt hai trận cạnh nhau, rất dễ nảy ra một suy luận đơn giản: đội tuyển người lớn không được, thì để lứa U23 đang có thành tích tiếp quản toàn diện; Thiệu Giai Nhất dẫn đội thua thảm 0-5, còn Antonio thì nên thuận thế nhận đội tuyển.
Đội bóng đá nam ASIAD của Trung Quốc giành được một tấm đồng
Nhưng nếu xem lại kỹ năm bàn thua của đội tuyển, rồi quan sát cơ cấu nhân sự của đội ASIAD này, sẽ thấy khác biệt thật sự giữa hai đội không chỉ là tuổi tác.
Đội Trung Quốc thua Palestine 0-5, trước hết cần trả lời một câu hỏi: đây có phải thất bại thảm hại do pressing tầm cao gây ra không?
Lúc giao bóng, đội Trung Quốc tìm cách đá thẳng bóng ra biên phần sân đối phương, rồi lợi dụng tình huống Palestine ném biên để bao vây ở phần sân trên, rõ ràng có ý tạo sức ép tầm cao. Nhưng thực ra, trước bàn thua đầu tiên ở phút 16, đội Trung Quốc đã không còn pressing tầm cao, mà cả đội đã lùi về nửa sân nhà, phòng ngự ở tầm trung và tầm thấp.
Trước bàn thắng này, Palestine hoàn thành liên tiếp 16 đường chuyền, trong đó tám đường diễn ra ở nửa sân Palestine, không cầu thủ Trung Quốc nào vượt qua vạch giữa để gây nhiễu. Sau khi bóng vào nửa sân Trung Quốc, đối phương có lúc khống chế không chắc, nhưng Trần Bồ, người đứng gần nhất, vẫn đứng nguyên vị trí, không lấy pha khống chế hỏng đó làm điểm kích hoạt để lao lên cướp. Cơ hội cắt bóng thoáng qua rồi mất. Sau đó cầu thủ Palestine dẫn bóng tiến lên gần 40 mét, mãi đến ngoài vòng cấm lớn đội Trung Quốc mới thực sự gây sức ép lên người giữ bóng.
Nhưng sau khi Vương Thượng Nguyên áp sát số 19 của Palestine, Hoàng Thịnh Hào không đồng thời thu hẹp đường chuyền bóng bằng chân phải của đối phương hướng về cột xa. Đội Trung Quốc để đối thủ quá thong thả đưa bóng từ phần sân nhà vào vòng cấm.
Vì vậy, bàn thua đầu tiên của đội Trung Quốc không phải thua vì hàng thủ đẩy quá cao, mà đúng là thua ở chỗ "lùi mà không áp".
Số liệu PPDA do M Scores cung cấp cũng nói lên vấn đề. PPDA cả trận của đội Trung Quốc là 12, của Palestine là 14,36. PPDA càng thấp thường có nghĩa bên phòng ngự càng thường xuyên can thiệp vào đường chuyền của đối thủ. Chỉ nhìn số cả trận, đội Trung Quốc dường như pressing tích cực hơn đối thủ.
Nhưng tách hai hiệp, trận đấu hiện ra một bức tranh khác. Hiệp một, PPDA của đội Trung Quốc là 18,43, của Palestine là 11,77; hiệp hai, đội Trung Quốc hạ xuống 8,4, Palestine tăng lên 18,11. Nói cách khác, sau khi bị dẫn 0-3, hàng thủ Trung Quốc mới rõ ràng hung hăng hơn, còn Palestine đã dẫn thì chủ động thu về. PPDA cả trận đã che mất ảnh hưởng của việc tỷ số đổi chiều lên cách chơi.
Nhưng tính xâm lược không bằng hiệu quả. PPDA chỉ phản ánh một đội chịu để đối thủ hoàn thành bao nhiêu đường chuyền rồi mới có hành động phòng ngự, không trực tiếp nói lên chất lượng của sức ép.
Sau bàn thua đầu, đội Trung Quốc quả thực đẩy tuyến tiếp xúc phòng ngự lên phía trước, nhưng vấn đề mới xuất hiện ngay. Trước bàn thua thứ hai, Tưởng Quang Thái chủ động dâng lên giữa sân để khống chế số 21 của Palestine, nhưng Hoàng Thịnh Hào không đồng thời bảo vệ bên người anh, cũng không bịt đường chuyền lên của đối phương. Sau khi đường chuyền hình thành, Ngụy Chấn chọn cách dâng lên bẫy việt vị, còn Lưu Dương vì vẫn phải để ý cầu thủ tấn công phía sau nên không dâng cùng. Trong pha phòng ngự này, đội Trung Quốc liên tiếp xuất hiện hai nhóm không đồng bộ: cầu thủ đầu tiên lao lên cướp, xung quanh vừa không có người bảo vệ, vừa không có đồng đội hỗ trợ bịt đường chuyền; một hậu vệ bẫy việt vị, cả hàng thủ không cùng dâng.
Bàn thua thứ ba còn bực hơn. Lưu Dương, Ngụy Chấn và Hoàng Thịnh Hào tạo thế ba chống hai gần biên trái, nhìn thì đông người hơn, và cả ba đều tham gia phòng ngự tích cực. Nhưng ba người không phá được đường chuyền của đối phương. Sau khi Hoàng Thịnh Hào rời trục giữa, Vương Thượng Nguyên và Tưởng Quang Thái cũng không dịch chuyển cả khối sang trái. Số 20 của Palestine lập tức tăng tốc cắm vào khoảng trống lớn giữa cánh trái và trục giữa của đội Trung Quốc, nhận bóng rồi kiến tạo.
Hàng thủ đội tuyển sụp hoàn toàn
Dồn người không có nghĩa là tạo được vòng vây. Có người lao lên cướp cũng không có nghĩa là đã tạo được sức ép. Vậy đội tuyển rốt cuộc phải tạo phòng ngự hiệu quả bằng cách nào?
Bàn thắng thứ tư của Palestine cho chúng ta một câu trả lời khá hay.
Lúc đó đội Trung Quốc dâng cao ồ ạt, Palestine lùi về nửa sân nhà. Cầu thủ phòng ngự đầu tiên áp sát Lưu Dương, hạn chế không gian xử lý ở một bên của anh; số 20 hỗ trợ không lao mù vào người giữ bóng, mà di chuyển trước đến đường chuyền lên nguy hiểm nhất, cuối cùng dùng gót chân chặn bóng, rồi lập tức phản công.
Lần phòng ngự thành công này của đối thủ cho thấy: đứng thấp không có nghĩa là tiêu cực, đứng xa người giữ bóng cũng không có nghĩa là không tham gia gây sức ép. Người phòng ngự thứ hai chưa chắc phải cùng lúc lao lên cướp thật tích cực, nhưng phải biết sau khi đồng đội đầu tiên lao lên, mình nên bịt tuyến nào.
Bàn thua thứ năm lại nhắc đội Trung Quốc: dù lùi về phòng ngự với số người đủ, cũng không có nghĩa điểm rơi thứ hai đã được bảo vệ.
Cách hình thành năm bàn thua không hoàn toàn giống nhau, không thể quy về lỗi của cùng một người. Nhưng ba bàn đầu lặp đi lặp lại một chuỗi phòng ngự bị đứt: khi nào kích hoạt pressing, sau khi người thứ nhất lao lên thì người thứ hai bịt tuyến nào, khi người phòng ngự cục bộ rời vị trí thì ai dịch ngang để bảo vệ, và trong vòng cấm bảo vệ điểm rơi thứ hai ra sao. Bàn thua thứ tư thì nói theo chiều ngược: một pha phòng ngự hiệu quả chưa chắc cần mọi người cùng lao vào bóng, then chốt là việc khống chế người giữ bóng và việc bịt đường chuyền có phối hợp được với nhau hay không.
Triệu Tùng Nguyên sau trận nói, cả hai hiệp đội Trung Quốc đều không tạo đủ sức ép lên đối thủ, để đối phương dễ dàng cầm bóng, thoát bóng và hoàn thành động tác; nhưng đồng thời ông cho rằng thái độ và sự chiến đấu của cầu thủ không có vấn đề. Hai câu này không mâu thuẫn. Đội Trung Quốc không phải không có máu lửa, mà hành động phòng ngự của từng người có hung hăng đến đâu, nếu không được tổ chức thành sức ép tập thể, cả hàng thủ vẫn là một đống cát rời.
Thiệu Giai Nhất sau trận nhắc, "ý đồ của đội không thật thống nhất", có người vẫn còn nghĩ đến giải vô địch quốc gia và AFC Champions League, đồng thời đội thay khá nhiều người mới. Cách nói này bị một số người hiểu là đổ trách nhiệm, nhưng "ý không thống nhất" quả thực tìm được chỗ tương ứng trên hình ảnh trận đấu: có người dâng lên, có người đứng nhìn; có người tìm cách bẫy việt vị, có người tiếp tục kèm cầu thủ phía sau; ba người tụ quanh bóng, nhưng khoảng trống phía sau lại không ai nhận.
Trước hết đây là vấn đề tổ chức mà ban huấn luyện cần giải quyết. Pressing tầm cao không thể chỉ là một tư thế lúc mở màn. Đội còn phải biết, sau khi áp lực cao không hình thành, làm thế nào bước vào thế phòng ngự tầm trung và tầm thấp mà vẫn giữ quyền chủ động. Đội hình có thể lùi, nhưng phòng ngự không được mất tính xâm lược.
Trong ảnh là Thiệu Giai Nhất
Đáng nói, những vấn đề trên liên quan đến kinh nghiệm thi đấu của cầu thủ. Hoàng Thịnh Hào trong trận không thiếu ham muốn tranh chấp; vấn đề của anh nhiều hơn nằm ở thời điểm lao lên, lựa chọn vị trí và việc bảo vệ bên người đồng đội. Điều đó không phủ nhận tiềm năng của một cầu thủ 19 tuổi, càng không thể đẩy trách nhiệm trận thua 0-5 cho một người trẻ lần đầu vào đội tuyển. Ngược lại, nó cho thấy có những năng lực rất khó có được nhanh qua một đợt tập trung, mà cần trải qua thời gian dài mắc lỗi, sửa và cạnh tranh trong giải chuyên nghiệp người lớn.
Đây cũng là sự thật dễ bị bỏ qua nhất sau khi đội ASIAD giành đồng.
Đội ASIAD này trên danh nghĩa là một đội trẻ, nhưng thực tế lại có lợi thế rõ về kinh nghiệm thi đấu. Đội Trung Quốc dùng trọn lứa tuổi U23, lại thêm ba cầu thủ đội tuyển quá tuổi; đối thủ ở trận tranh đồng là Uzbekistan thì ra sân bằng cầu thủ U21, không dùng cầu thủ quá tuổi. Ở giai đoạn trẻ, chênh hai ba tuổi thường có nghĩa là lượng tích lũy trận đấu chuyên nghiệp người lớn khác nhau, từ đó có thể tạo khoảng cách sức cạnh tranh tức thì rất rõ.
Hồ Hà Thao, Vương Ngọc Đống và các cầu thủ đúng tuổi đã có hàng nghìn phút ở Siêu giải Trung Quốc. Antonio lại dẫn đội từ khi các cầu thủ này còn nhỏ hơn, trước hết xác lập nhóm nòng cốt dùng lâu dài, rồi để người mới vào dần. Mutellip, Từ Bân và một số cầu thủ khác dù thời lượng ra sân ở câu lạc bộ không lý tưởng, vẫn rất quen vai trò trong đội ASIAD và yêu cầu của huấn luyện viên. Cộng thêm ba cầu thủ quá tuổi ổn định trật tự tuyến giữa, tuyến dưới và hàng công, lợi thế của đội ASIAD này không phải là "trẻ hơn", mà ngược lại là chín hơn nhiều đối thủ, và cũng quen nhau hơn.
Vì vậy, điều đội tuyển người lớn cần học từ đội ASIAD không phải sơ đồ 5-3-2, cũng không phải bê nguyên cả đội U23 vào đội tuyển. Thiệu Giai Nhất nhiều lần thử pressing tầm cao, Antonio đứng nhiều hơn trên nền phòng ngự chắc, hai hướng suy nghĩ không phải chọn một bỏ một. Ngôn ngữ chiến thuật thực sự cần nối mạch là: dù ở tầm cao, tầm giữa hay tầm thấp, đội đều biết khi nào khởi động sức ép, ai phụ trách khống chế người giữ bóng, ai phụ trách bịt tuyến, ai phụ trách bảo vệ phía sau.
Đội ASIAD còn đưa ra một kinh nghiệm xây đội quan trọng hơn: ngay cả những cầu thủ sinh từ năm 2005 trở đi đang gánh vai trò then chốt trong đội, phần lớn cũng đã được giải chuyên nghiệp kiểm chứng, chứ không phải gom một loạt "cầu thủ nhảy cóc" vừa mới khởi đầu sự nghiệp, chắp lại thành một "lớp mũi nhọn".
Đợt đội tuyển này có bối cảnh đặc biệt là phân luồng U23 và khảo sát người mới; biệt lệ triệu tập từng cầu thủ có tiềm năng cũng có giá trị của nó. Nhưng khi bóng đá Trung Quốc cuối cùng lại xuất hiện một lứa cầu thủ trẻ được chú ý, đặc biệt cần cảnh giác một kiểu ăn xổi khác: lấy tuổi nhỏ, độ lộ diện cao và thành tích thi đấu trẻ xuất sắc, rồi đồng nhất thẳng với sức cạnh tranh tức thì của đội tuyển người lớn.
Tấm đồng ASIAD sẽ làm mạnh thêm tiếng gọi trẻ hóa, điều đó có thể hiểu. Bóng đá Trung Quốc đương nhiên cần thay máu, và cũng nên tạo cơ hội cho những người trẻ thực sự có năng lực. Nhưng thời gian chuẩn bị Asian Cup đã có hạn. Việc cấp bách của đội tuyển người lớn không phải tiếp tục mở rộng phạm vi khảo sát cầu thủ trẻ, mà là sớm chốt một đội hình nòng cốt đã được các trận chuyên nghiệp kiểm chứng, và xác định cho rõ những quy tắc chung trong phòng ngự tầm cao, tầm giữa và tầm thấp. Đội tuyển không thể thay giải chuyên nghiệp để hoàn thành việc bồi dưỡng và sàng lọc cầu thủ trẻ. Thiên tài đã có năng lực thực chiến thì có thể phá cách; nhảy cóc hàng loạt không nên trở thành lệ thường của việc thay máu.
Đội bóng đá nam ASIAD ăn mừng sau trận
Đào tạo trẻ phụ trách phát hiện và bồi dưỡng nhân tài, giải chuyên nghiệp phụ trách mài giũa và sàng lọc nhân tài, còn đội tuyển nên chọn những cầu thủ đã qua kiểm chứng của bóng đá chuyên nghiệp người lớn và có sức cạnh tranh thực chiến. Ba giai đoạn này có thể nối với nhau, nhưng không thể thay thế nhau.
Bóng đá phải bắt đầu từ trẻ nhỏ, không có nghĩa đội tuyển phải dùng từ những "đứa trẻ".
Tấm đồng ASIAD mang lại "hy vọng" đã lâu không có, còn trận thua 0-5 nhắc bóng đá Trung Quốc rằng "hy vọng" không thể bị biến thành đường tắt. Đội tuyển đương nhiên cần trẻ hóa, nhưng trẻ hóa không phải vấn đề cấp bách nhất lúc này. Quan trọng hơn việc nhanh chóng thay một loạt cầu thủ nhỏ có tiềm năng, là sự tích lũy của các trận chuyên nghiệp, tính liên tục của đội hình nòng cốt, và năng lực nối mọi hành động phòng ngự cá nhân thành một tổng thể.
Bình luận viên bóng đá của Thể thao Chu báo Nghiêm Ích Duy